عالی!خیلی خوبخوبمتوسطضعیف

امتیاز: 5 / 5 (1 رای)

مریم مرادخانی- پرونده نقد گروه ادبیات در بهار امسال با عشق گشوده شد. کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی ایران» نوشته مصیب توسلی‌افشار در چهل و نهمین نشست گروه ادبیات عصر کتاب در بوته نقد و معرفی قرار گرفت.
این نشست با حضور نویسنده اثر مانند نشستهای پیشین عصر کتاب در محل سالن اجتماعات انجمن فرهنگی اجتماعی زنان برگزار شد.
قدمعلی سرامی، سعیدرضا بیات و چندتن از داستان‌نویسان، از جمله منتقدان کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی ایران» بودند که توسط انتشارات نیکان‌کتاب زنجان با تیراژ 2000 نسخه به چاپ رسیده است.
اولین نشست این گروه با سخنان مهدی جلیل‌خانی آغاز شد. جلیل‌خانی ضمن معرفی توسلی‌افشار گفت: وی در سال 1323 در منطقه افشار تکاب به دنیا آمده و در رشته حقوق و الهیات از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شده است. وی در ادامه،‌ «ورود اسلام به ایران»، «مشاهیر بزرگ تصوف و عرفان»، «شهیدان تصوف و عرفان اسلامی» را از جمله تألیفات در دست انتشار این نویسنده برشمرد.
جلیل‌خانی ضمن گرامیداشت یاد استاد رضا سید‌حسینی مترجم و معلم ادبیات داستانی اظهار داشت: کلیات و مجموعه شعرهای حسین منزوی توسط نشرآفرینش و نگاه به چاپ رسیده است. این کتاب با چاپ سه مقدمه و با حذف نزدیک به 10 غزل از این شاعر منتشر شده است که معروف‌ترین غزل منزوی با مطلع «... به حق که ماده‌ترین ماده زمین بودی» از جمله غزلهای حذف شده می‌باشد.
دبیر گروه ادبیات، حدیث سانسور آثار نویسندگان و روشنفکران را حدیثی غم‌انگیز و نابخردانه خواند و تصریح کرد: «هنوز جای پرسش است که به چه مجوز و قانونی آثار فرهنگسازان را تکه پاره می‌کنند».
جلیل‌خانی در ادامه نشست با یادآوری برگزاری پنج ساله گروه ادبیات گفت: از 49 نشست برگزار شده در طی پنج سال تاکنون بیش از 11 اثر از نویسندگان وناشران زنجانی معرفی و نقد شده است. وی عصر کتاب را فرصتی برای معرفی چهره‌های ناشناخته زنجانی دانست که به بیان دیدگاه‌ها و عرضه نظرات و مشکلات خویش می‌پردازند.
• ... عشق برگردان پاییز است
... عشق عریانی است/ عشق برگردان پاییز است
قرائت این شعر توسط دکتر سرامی آغازگر سخنان او بود. سرامی درباره عشق گفت: «عشق به تعبیر شیخ‌محمود شبستری رفتن از باطل به سوی حق است».
سرامی عشق را عامل درک وحدت کائنات دانست و اظهار داشت: تمام گوناگونیها ریشه یگانه‌ای به نام عشق دارند.
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: در اندرون عشق حتی در نازل‌ترین آن که عشق حیوانی است امکانی فراهم شده است که فرد می‌تواند به کل هستی و به وحدت برسد زیرا درک یگانگی از طریق عشق میسر است.
سرامی در ادامه این نشست بیان کرد: هنگامی که روندهای معمولی دچار اختلال می‌شود، با عشق روبه‌رو می‌شویم و هنگامی که کتابی درباره عشق خوانده می‌شود بهره‌مندی و در عین حال دگرگونی حالات از آن انتظار می‌رود.
وی این خوانش و بهره‌مندی را مانند یادگیری موسیقی عنوان کرد که علاوه بر یادگیری نتها پروردگی را نیز به همراه دارد.
سرامی درباه کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی ایران» گفت: این کتاب دارای ابعاد روانی است و صرفاً یک پژوهش محسوب نمی‌شود. وی نثر نوشتاری کتاب را در حد قابل قبولی ارزیابی کرد و اظهار داشت: عدم توجه ناشر و عدم رسیدگی کافی وی به ویرایش و بازخوانی کتاب،‌ ضعف نویسنده را بیشتر جلوه‌گر ساخته است.
سرامی در مورد نام کتاب بیان داشت: نویسنده کلمه «ملل» را به معنای «دین» به کار برده است،‌ هنگامی که کلمه «مذاهب» همنشین ادیان است نیازی به کلمه «ملل» وجود ندارد.
وی عنوان کتاب را طولانی خواند و افزود: به کاربردن تمام مراتب و شقوق کتاب در عنوان آن ضرورت ندارد؛ چراکه برخی نویسندگان بزرگ تنها به اسمی کوتاه بر کتابشان اکتفا کرده‌اند.
سرامی در ادامه درباره مطالب کتاب گفت: برخی تیترها دارای اختلال است و برخی مطالب نیز به اشتباه در برخی فصول بیان شده و ناشر لطمه بزرگی از جهت ویرایشی به این کتاب وارد نموده است.
این منتقد در ادامه ضعف تحریری و ویرایشی در کتابنامه این اثر را از کاستیهای عمده این کتاب ذکر کرد.
وی در پایان به بازخوانی و مرور برخی فصول این کتاب پرداخت.
• عشق، حد و مرزی ندارد
سعیدرضا بیات،‌ مدرس رشته ادبیات درباره این کتاب اظهار داشت: موضوع عشق، مقوله کمی نیست بلکه انتخاب موضوع به اندازه اتمام آن ارزشمند است؛ چراکه عشق موضوعی کهنه و همیشه تازه است. بیات نیز درباره عنوان کتاب گفت: عشق حد و مرزی ندارد و نمی‌توان آن را به دوره و دینی اختصاص داد.
وی اشارات بیش از حد نویسنده به تعریف محبت را منطقی ندانست و گفت: اشاره به چند تعریف درباره محبت در کتاب کافی بوده است.
بیات در ادامه گفت: اگر عشق و محبت را از لحاظ تعریف یکسان بپنداریم، 109 صفحه از کتاب باطل می‌شود.
وی در پایان به عدم استفاده مؤلف از منابع لاتین اشاره کرد و اظهار داشت: سراسر کتاب نقل‌ قول از دیگر صاحبنظران است، و خود نویسنده به داوری این مطالب نپرداخته است تا صحت یکی از اقوال صاحبنظران را بیابد.
• ایرانیان به عنوان کوتاه کتاب اهمیت نمی‌دهند
توسلی‌افشار به عنوان نویسنده این کتاب درباره چاپ و توزیع کتاب گفت: قصد من چاپ کتاب نبوده است، بلکه فقط می‌خواستم مطالب آن را تایپ شده نزد خودم نگه دارم؛ اما با اصرار و توصیه‌های ناشر اقدام به انتشار آن نمودم. که البته نوع چاپ و عدم توزیع آن از طرف ناشر باعث اختلاف بین من و ناشر شد.
توسلی در مورد عنوان کتاب اظهار داشت: ایرانیان به عناوین کوتاه کتابها اهمیت نمی‌دهند، به همین دلیل نام کتاب را طولانی انتخاب نمودم.
مؤلف ضمن اشاره به کتب و عشقهای اساطیری تأکید کرد: معنی لغوی عشق و محبت جدا از هم است، محبت حالت اولیه روحی انسان و عشق مراحل بعدی آن است.
توسلی در ادامه اظهار داشت: کلمه «عشق» در زبان عربی وجود ندارد و بیشتر از کلمه «حب» استفاده می‌شود.
وی گفت: کلمه عشق در شعرهای دوران جاهلیت عرب نیز به کار نرفته است و این کلمه بعد از هجوم مسلمانان عرب به ایران وارد ادبیات آن خطه شده است.
***
اولین آیین نقدکتاب در عصر یک روز بارانی، با پرسش حاضران از نویسنده پایان یافت.